You are currently browsing the tag archive for the ‘βάσεις’ tag.

Εξώφυλλο / Εσωτερικό : Τετραχρωμία
Σχήμα  20,5 x 29,2 – Σελίδες: 417
ΙSBN 978-960-93-2031-3

Το βιβλίο περιέχει:

  • Χρήση διαγραμμάτων ροής για παρουσίαση της θεωρίας κάθε κεφαλαίου και με συνοπτικό τρόπο
  • Συνοπτική παρουσίαση της θεωρίας προηγούμενων τάξεων (όπου είναι απαραίτητο)
  • Λυμένες ασκήσεις – παραδείγματα στο τέλος κάθε ενότητας και διασύνδεσή τους με άλλες λυμένες ασκήσεις στο τέλος κάθε κεφαλαίου
  • Μεγάλο αριθμό μεθοδολογικά λυμένων πρότυπων/συνδυαστικών ασκήσεων (400 λυμένες ασκήσεις βήμα – βήμα σε άμεση αντιστοίχηση με την παρεχόμενη μεθοδολογία ασκήσεων) ώστε να βοηθηθεί η κατανόηση της ύλης.
  • Μεθοδολογία για την επίλυση των ασκήσεων σε κάθε ενότητα

Το βιβλίο διατίθεται στα παρακάτω βιβλιοπωλεία (μεταξύ άλλων):  Ιανός (Σταδίου 24, Αθήνα  –  Αριστοτέλους 7, Θεσ/νίκη), Κορφιάτης (Ιπποκράτους 6, Αθήνα),  Ελευθερουδάκης Πατάκης, Σαββάλας-Βιβλιορυθμός (Ζωοδ. Πηγής 18 & Σόλωνος, Αθήνα), Public,  «Βιβλιοεπιλογή» Γ.Χ.  Αναστασάκης (Χαριλάου Τρικούπη 26, Αθήνα) , Βιβλιοχώρα (Χαριλάου Τρικούπη 49, Αθήνα).

Λεπτομερής περιγραφή του βιβλίου και αποσπάσματα του δίνονται στον παρακάτω ιστότοπο όπου είναι δυνατό να αγορασθεί και σε ειδική προνομιακή τιμή (περιορισμένος αριθμός βιβλίων).  Για τους τρόπους αγοράς του βιβλίου πατήστε εδώ.  Τα έξοδα αποστολής είναι δωρεάν εντός  Ελλάδας για απλό δέμα.

https://sites.google.com/site/kalamatianosbooks/

Advertisements

Εξώφυλλο / Εσωτερικό : Τετραχρωμία
Σχήμα  20,5 x 29,2 – Σελίδες: 417
ΙSBN 978-960-93-2031-3

Το βιβλίο περιέχει:

  •  Αναλυτική παρουσίαση της θεωρίας του σχολικού βιβλίου ενότητα προς ενότητα πλαισιωμένη από περισσότερα από 80 έγχρωμα σχήματα/εικόνες. Διασύνδεση των ενοτήτων με συγκεκριμένες παραπομπές όπου απαιτείται.
  • Χρήση διαγραμμάτων ροής για παρουσίαση της θεωρίας κάθε κεφαλαίου και με συνοπτικό τρόπο
  • Συνοπτική παρουσίαση της θεωρίας προηγούμενων τάξεων (όπου είναι απαραίτητο)
  • Λυμένες ασκήσεις – παραδείγματα στο τέλος κάθε ενότητας και διασύνδεσή τους με άλλες λυμένες ασκήσεις στο τέλος κάθε κεφαλαίου
  • Μεγάλο αριθμό μεθοδολογικά λυμένων πρότυπων/συνδυαστικών ασκήσεων (400 λυμένες ασκήσεις βήμα – βήμα σε άμεση αντιστοίχηση με την παρεχόμενη μεθοδολογία ασκήσεων) ώστε να βοηθηθεί η κατανόηση της ύλης.
  • Μεθοδολογία για την επίλυση των ασκήσεων σε κάθε ενότητα

Το βιβλίο διατίθεται στα παρακάτω βιβλιοπωλεία (μεταξύ άλλων):  Ιανός (Σταδίου 24, Αθήνα  –  Αριστοτέλους 7, Θεσ/νίκη), Κορφιάτης (Ιπποκράτους 6, Αθήνα),  Ελευθερουδάκης Πατάκης, Σαββάλας-Βιβλιορυθμός (Ζωοδ. Πηγής 18 & Σόλωνος, Αθήνα), Public,  «Βιβλιοεπιλογή» Γ.Χ.  Αναστασάκης (Χαριλάου Τρικούπη 26, Αθήνα) , Βιβλιοχώρα (Χαριλάου Τρικούπη 49, Αθήνα).

Λεπτομερής περιγραφή του βιβλίου και αποσπάσματα του δίνονται στον παρακάτω ιστότοπο όπου είναι δυνατό να αγορασθεί και σε ειδική προνομιακή τιμή (περιορισμένος αριθμός βιβλίων).  Για τους τρόπους αγοράς του βιβλίου πατήστε εδώ.  Τα έξοδα αποστολής είναι δωρεάν εντός  Ελλάδας για απλό δέμα.

https://sites.google.com/site/kalamatianosbooks/

Η θεωρία στο άρθρο αυτό προέρχεται από την ενότητα 2.1.3 του βιβλίου  «Γενική Χημεία Γ΄ Λυκείου Θετικής Κατεύθυνσης» – Κ. Καλαματιανός.   Λεπτομερής παρουσίαση του βιβλίου, αποσπάσματά του και τρόποι αγοράς δίνονται στον ιστότοπο:

  Το βιβλίο διατίθετα στον παραπάνω ιστότοπο σε ειδική προνομιακή τιμή.

 

Διατίθεται επίσης στα εξής  βιβλιοπωλεία (μεταξύ άλλων): Ιανός (Αθήνα – Θεσ/νίκη), Κορφιάτης,  ΓρηγόρηΕλευθερουδάκηςΠατάκης,  Σαββάλας-Βιβλιορυθμός,  Αναστασάκης,  Βιβλιοχώρα.

 Λεπτομερής περιγραφή του βιβλίου και αποσπάσματα του δίνονται στον παρακάτω ιστότοπο όπου είναι δυνατό να αγορασθεί και σε ειδική προνομιακή τιμή (περιορισμένος αριθμός βιβλίων).  Για τους τρόπους αγοράς του βιβλίου πατήστε εδώ.  Τα έξοδα αποστολής είναι δωρεάν εντός  Ελλάδας για απλό δέμα.

Έχει παρατηρηθεί ότι μερικά οξέα έχουν την τάση να δίνουν Η+ με μεγαλύτερη ευκολία  από ότι άλλα όταν διαλύονται στο νερό καθώς και ότι ορισμένες βάσεις έχουν την τάση να δέχονται Η+ με μεγαλύτερη ευκολία από άλλες. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η διάσταση ή ο ιοντισμός των ηλεκτρολυτών σε ιόντα δεν γίνεται πάντα στο ίδιο βαθμό.

Τα οξέα και οι βάσεις μπορούν να χωρισθούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες ανάλογα με την συμπεριφορά τους όταν διαλύονται στο νερό:

Ισχυρά οξέα και βάσεις (ισχυροί ηλεκτρολύτες) [1] είναι εκείνα που διίστανται πλήρως σε ιόντα όταν διαλύονται στο νερό.

Για παράδειγμα το HCl στο Σχήμα 2-4 στην σελίδα 217 είναι ένα παράδειγμα ισχυρού οξέος που διΐσταται πλήρως όταν διαλύεται στο νερό δίνοντας H3O+ και Cl. To διάλυμα σε κατάσταση ιοντικής ισορροπίας πρακτικά δεν έχει καθόλου μόρια ΗCl (η συγκέντρωση του [ΗCl] είναι πρακτικά μηδενική). Παρατηρείστε ότι το γεγονός αυτό υποδηλώνεται στην χημική ισορροπία στο Σχήμα 2-4 με τον σχεδιασμό μεγαλύτερου βέλους για την αντίδραση από αριστερά προς τα δεξιά σε σχέση με το βέλος της αντίδρασης από δεξιά προς τα αριστερά. Μία απεικόνιση του ιοντισμού ενός τέτοιου ισχυρού οξέος στην γενική του μορφή δίνεται στο Σχήμα 2-8.

  •  Ασθενή οξέα και βάσεις (ασθενείς ηλεκτρολύτες) είναι εκείνα που διίστανται μερικώς σε ιόντα όταν διαλύονται στο νερό.

Στο διάλυμα στην χημική (ιοντική) ισορροπία υπάρχει κυρίως συγκέντρωση του ηλεκτρολύτη και σε μικρότερο βαθμό των ιόντων που προκύπτουν από την διάσταση του. Για παράδειγμα όταν το HCN, πού είναι ένα ασθενές οξύ, διαλυθεί στο Η2Ο διίσταται κατά ένα μικρό μέρος στα ιόντα του σύμφωνα με την αμφίδρομη αντίδραση:

 HCN   +    H2O    =   H3O+  +  CN

Στην χημική (ιοντική) ισορροπία στο διάλυμα υπάρχουν οι παρακάτω ουσίες (ιόντα): κυρίως [HCN] και [H2O] και λιγότερο [H3O+] και [CN] (η χημική ισορροπία είναι μετατοπισμένη προς τα αριστερά). Μία απεικόνιση του ιοντισμού ενός τέτοιου ασθενούς οξέος στην γενική του μορφή δίνεται στο Σχήμα 2-9.

Πώς εξηγείται όμως ότι ακόμη και ένα ασθενές οξύ, όπως το HCN για παράδειγμα, ιοντίζεται σε μικρό βαθμό όταν διαλυθεί στο νερό;

Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι τα μόρια μέσα στο διάλυμα λόγω της θερμικής ενέργειας που έχουν κινούνται διαρκώς και συγκρούονται μεταξύ τους. Κάποιες από αυτές τις συγκρούσεις δίνουν σε ορισμένα μόρια του HCN αρκετή κινητική ενέργεια ώστε να μπορούν να αποβάλλουν ένα πρωτόνιο (Η+) το οποίο παίρνει το νερό και σχηματίζεται H3O+. Όσο ισχυρότερο είναι ένα οξύ τόσο περισσότερα μόρια αποκτούν αρκετή κινητική ενέργεια ώστε να μπορούν να αποβάλλουν Η+.

Oπως ήδη έχει παρουσιασθεί παραπάνω τα οξέα και οι βάσεις έχουν διαφορετική τάση να δίνουν ή να δέχονται H+ αντίστοιχα και επομένως παρουσιάζουν διαφορές ως προς το πόσο ισχυρά ή ασθενή [2] είναι.

Πώς όμως μπορούμε να κατατάξουμε τα οξέα και τις βάσεις ως προς την ισχύ τους;  Ποιοι «δείκτες» μπορούν να χρησιμοποιηθούν;

Δύο από τους «δείκτες» που χρησιμοποιούνται για την κατάταξη των οξέων-βάσεων ως προς την ισχύ τους είναι:

  • Ο βαθμός ιοντισμού (διάστασης) (α)
  • Η σταθερά ιοντισμού (διάστασης) (k)

Ο βαθμός ιοντισμού [3] ενός ηλεκτρολύτη (α) ορίζεται ως το πηλίκο του αριθμού των molg ή μορίων) που ιοντίζονται προς τον συνολικό αριθμό των molg ή μορίων) του ηλεκτρολύτη. 

α = [διιστάμενα mol ηλεκτρολύτη στο H2O / συνολικά mol του ηλεκτρολύτη στo Η2Ο]        [2.1]

Ο βαθμός ιοντισμού (α) εξαρτάται από τους παρακάτω παράγοντες[4]:


i) Φύση του ηλεκτρολύτη: Η μοριακή δομή του ηλεκτρολύτη (τρόπος που ενώνονται τα άτομα του) και κυρίως το μέγεθος και η ηλεκτραρνητικότητα του ατόμου που συγκρατεί το υδρογόνο στον ηλεκτρολύτη καθορίζουν σημαντικά την ισχύ του.

Για παράδειγμα: Το ΗΙ είναι ποιο ισχυρό οξύ από το ΗF γιατί η ατομική ακτίνα του Ι είναι μεγαλύτερη από του F και έτσι ο δεσμός Η-I είναι ασθενέστερος από του Η-F. Το αποτέλεσμα είναι το Η να αποσπάται ευκολότερα ως Η+ από το ΗΙ και έτσι το οξύ να είναι ισχυρότερο.

ii) Φύση του διαλύτη: Στο νερό τόσο το HCl όσο και το ΗClO4 διίστανται πλήρως στα ιόντα τους και επομένως και τα δύο συμπεριφέρονται σαν ισχυρά οξέα. Εάν ως διαλύτης αντί του νερού χρησιμοποιηθεί διαιθυλεθέρας (C2H5OC2H5) το HCl διίσταται μερικώς στα ιόντα του (συμπεριφέρεται σαν ασθενές οξύ) ενώ το ΗClO4 διίσταται πλήρως (συμπεριφέρεται σαν ισχυρό οξύ).

iii) Θερμοκρασία: Όσο αυξάνει η θερμοκρασία τόσο η τιμή του (α) αυξάνει καθώς η αντίδραση ιοντισμού είναι ενδόθερμη αντίδραση.

iv) Συγκέντρωση του ηλεκτρολύτη: Όσο αυξάνει η συγκέντρωση του ηλεκτρολύτη τόσο η τιμή του (α) ελαττώνεται.

v) Παρουσία κοινού ιόντος: Η παρουσία κοινού ιόντος μειώνει την τιμή του (α).

H σταθερά ιοντισμού (ka) είναι η σταθερά ισορροπίας [5] για την αμφίδρομη αντίδραση του ιοντισμού ενός ασθενούς οξέος στο νερό και είναι ίση με την τιμή του κλάσματος:

ka = [H3O+] [A] / [HA]  [5]          [2.2]

για την γενική αντίδραση διάστασης ασθενούς οξέος  HA + H2O  =  H3O+ + A  και

kb = [HB+] [OH] / [B]           [2.3]

για την γενική αντίδραση διάστασης ασθενούς βάσης  Β + H2O  =   ΗΒ+ + ΟΗ

(όπου [H3O+], [A], [HA], [HB+], [OH], [B] οι συγκεντρώσεις των ουσιών/ιόντων H3O, A, HA, HB+, OH, B αντίστοιχα, εκφρασμένες σε mol/ℓ).

H σταθερά ιοντισμού ενός ασθενούς οξέος (ka) ή ασθενούς βάσης (kb) σε αραιά υδατικά διαλύματα εξαρτάται μόνο από την θερμοκρασία [6]. Συγκεκριμένα, αυξάνει με την αύξηση της θερμοκρασίας καθώς η αντίδραση ιοντισμού είναι ενδόθερμη.

Oρισμένα οξέα έχουν περισσότερες από μία σταθερές ιοντισμού γιατί ιοντίζονται σε δύο ή περισσότερα βήματα. Tα οξέα αυτά ονομάζονται γενικά πολυπρωτικά οξέα. Όσα από αυτά ιοντίζονται σε δύο βήματα ονομάζονται διπρωτικά, όσα σε τρία τριπρωτικά κλπ. Για παράδειγμα το  ανθρακικό οξύ Η2CO3 είναι ένα διπρωτικό οξύ και ιοντίζεται σε δύο βήματα ως εξής:

Η2CO3 (aq)         =          Η+(aq) + HCO3 (aq)       ka1 = 4,3 . 10-7

  HCO3 (aq)  =   Η+(aq) + CO3-2 (aq)       ka2 = 5,6 . 10-11

Tιμές για τις σταθερές ιοντισμού γνωστών οξέων και βάσεων στους 25 °C δίνονται στον Πίνακα 2-7 στην σελίδα 260.

Μέτρο («δείκτης») της ισχύος των ηλεκτρολυτών είναι:

►  Ο βαθμός ιοντισμού ενός ηλεκτρολύτη (α) ο οποίος εξαρτάται από την θερμοκρασία, την φύση του διαλύτη, την φύση και την συγκέντρωση του ηλεκτρολύτη.

►   Η σταθερά ιοντισμού k η οποία σε αραιά διαλύματα εξαρτάται μόνο από την θερμοκρασία

Για να δείτε πώς παρουσάζεται στο βιβλίο η θεωρία για τα ασθενή οξέα και τις ασθενείς βάσεις πατήστε εδώ.


[1] Ισχυροί ηλεκτρολύτες είναι τα άλατα, τα υδροξείδια των μετάλλων [(NaOH, KOH, Ca(OH)2, Ba(OH)2, CsOH, Sr(OH)2] και μερικά οξέα [HCl, HBr, HI, HClO4, HNO3, H2SO4 (1η διάσταση)].

[2] Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι τα ισχυρά οξέα είναι εκείνα που έχουν ασθενή δεσμό με το Η τους (τείνουν εύκολα να το χάσουν). Τα ασθενή οξέα είναι εκείνα που έχουν ισχυρό δεσμό με το Η τους (τείνουν δύσκολα να το χάσουν).

[3] Ο βαθμός ιοντισμού αποτελεί μέτρο («δείκτη») της ισχύος των ηλεκτρολυτών αρκεί να γίνεται αυτή η σύγκριση των ηλεκτρολυτών στον ίδιο διαλύτη, στην ίδια θερμοκρασία, στην ίδια συγκέντρωση και χωρίς να υπάρχει κοινό ίον. Οι ισχυροί ηλεκτρολύτες έχουν α=1 ενώ οι ασθενείς α<1.

[4] Ο βαθμός ιοντισμού είναι ένα μέτρο της ισχύος των ηλεκτρολυτών αλλά εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Ενας καλλίτερος δείκτης της ισχύος των ηλεκτρολυτών είναι η σταθερά ιοντισμού k.

[5]  Σύντομη επανάληψη των βασικών αρχών και σχέσεων που  ισχύουν σε κατάσταση χημικής ισορροπίας δίνονται στο Ενθετο 4.

[6]  Για σταθερή θερμοκρασία βλέπουμε ότι η σταθερά ιοντισμού ka και η kb δεν αλλάζει ενώ ο βαθμός ιοντισμού (α) αλλάζει. Για τον λόγο αυτό μέτρο της ισχύος των ηλεκτρολυτών είναι κυρίως η σταθερά ιοντισμού. Οσο μεγαλύτερη είναι η σταθερά ιοντισμού τόσο ποιο ισχυρό είναι το οξύ ή η βάση και επομένως τοσο σε μεγαλύτερο βαθμό διίσταται στα ιόντα του στο νερό.


Οι ασκήσεις στο άρθρο αυτό προέρχονται από την ενότητα 2.1.4 του βιβλίου  «Γενική Χημεία Γ΄ Λυκείου Θετικής Κατεύθυνσης» – Κ. Καλαματιανός.   Λεπτομερής παρουσίαση του βιβλίου, αποσπάσματά του και τρόποι αγοράς δίνονται στον ιστότοπο:

 

 

 Το βιβλίο διατίθετα στον παραπάνω ιστότοπο σε ειδική προνομιακή τιμή.

 

 

  

 

 

Το βιβλίο διατίθεται στα παρακάτω βιβλιοπωλεία (μεταξύ άλλων):  Ιανός (Σταδίου 24, Αθήνα  –  Αριστοτέλους 7, Θεσ/νίκη), Κορφιάτης (Ιπποκράτους 6, Αθήνα), ΕλευθερουδάκηςΠατάκης, Σαββάλας-Βιβλιορυθμός (Ζωοδ. Πηγής 18 & Σόλωνος, Αθήνα), «Βιβλιοεπιλογή» Γ.Χ.  Αναστασάκης (Χαριλάου Τρικούπη 26, Αθήνα) , Βιβλιοχώρα (Χαριλάου Τρικούπη 49, Αθήνα).

 

Άσκηση – Παράδειγμα  #2-28  

Nα υπολογισθεί το pH σε διάλυμα που προκύπτει από την ανάμειξη 30 cm3 διαλύματος ΗCl 1M και 30 cm3 διαλύματος ΝΗ3 2Μ. Κατά την ανάμειξη δεν μεταβάλλεται ο συνολικός όγκος (δίνεται kb≈ 10-5

  

  Λύση:

 

 Aρχικά δεν φαίνεται ότι πρόκειται για άσκηση ασθενούς βάσης και άλατός της με το οποίο έχει κοινό ιόν. Η αντίδραση όμως του ισχυρού οξέος ΗCl με την ασθενή βάση ΝΗ3 δίνει το άλας ΝΗ4Cl το οποίο ιοντίζεται πλήρως στο νερό σε ΝΗ4+ και Cl. Εάν μετά την αντίδραση οξέος και βάσης υπάρχει στο διάλυμα και NH3 που δεν έχει αντιδράσει τότε οι κύριες ουσίες στο διάλυμα θα είναι NH3 και ΝΗ4Cl. Στην περίπτωση αυτή έχουμε μία άσκηση ασθενούς βάσης και άλατός της με κοινό ιόν το ΝΗ4+ και ακολουθούμε την Μεθοδολογία #5. Διαφορετικά μπορούμε να θεωρήσουμε ότι έχουμε μία άσκηση άλατος που προκύπτει από την αντίδραση ισχυρού οξέος και ασθενούς βάσης που υδρολύεται και ακολουθούμε την Μεθοδολογία #3 στην σελίδα 249 . Τα αρχικά όμως βήματα και στις δύο περιπτώσεις είναι ίδια.

 

 

BHMA 

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

I 

 

 ΔΕΔΟΜΕΝΑ

VHCl = 30 cm3

VNH3 = 30 cm3

[ΗCl] = 1M

 [ΝΗ3 ] = 2Μ

kb = kΝΗ3 ≈ 10-5

ΖΗΤΟΥΜΕΝΑ

  pH = ;

Γράφουμε τα δεδομένα και τα ζητούμενα της άσκησης.

 II 

 α) Οι σχέσεις που συνδέουν τα δεδομένα με τα ζητούμενα είναι:  pOH = -log[OH]   (1)  και  pH + pOH = 14     (2)

 

O όγκος του διαλύματος VΔ μετά την ανάμειξη είναι:

VΔ = VHCl  + VNH3 = 30 cm3 + 30 cm3 = 60 cm3    (3) 

Τα mol του HCl και της NH3 στο διάλυμα των 60 cm3 που προκύπτει από την ανάμειξή  τους υπολογίζονται ως εξής: 

Υπολογίζουμε τα mol του «καθαρού» ΗCl στα 30 cm3 διαλύματος ΗCl 1M είναι:

Στα 1000 cm3 διαλύματος ΗCl υπάρχει 1 mol «καθαρού» ΗCl  “     

          30  cm3 διαλύματος ΗCl υπάρχει  α = ; mol «καθαρού» ΗCl 

 

α = 3 . 10-2 mol «καθαρού» ΗCl

 

Eπομένως: Τα mol του HCl nHCl  στο διάλυμα των 60 cm= 3 . 10-2 mol    (4)

Τα mol της NH3  nNH3 στο διάλυμα των 60 cm= 6 . 10-2 mol    (5)

 

Η αντίδραση του HCl με την NH3 δίνεται από:                   

        ΗCl  +  NH3    →       NH4+  +   Cl   (6)            

 -0,03 mol   -0,03 mol         0,03 mol  0,03 mol

 

Από την παραπάνω αντίδραση φαίνεται ότι παράγονται 0,03 mol NH4Clτο οποίο ιοντίζεται πλήρως σε NH4+ και Cl. Aπό τις (4), (5) και (6) προκύπτει ότι η NH3 βρίσκεται σε περίσσεια καθώς 3 . 10-2 mol HCl αντιδρούν πλήρως με 3 . 10-2 mol NH3. Τα mol της NH3 σε περίσσεια, δηλαδή τα mol της NH3 που δεν αντιδρούν είναι:

nNH3 στο διάλυμα των 60 cmσε περίσσεια = 6 . 10-2 mol – 3 . 10-2 mol = 3 . 10-2 mol NH3

H συγκέντρωση της NH3 στο διάλυμα των 60 cmείναι:

   Στα 60 cm3 διαλύματος υπάρχουν 0,03 mol NH3

  “   1000 cm3 διαλύματος υπάρχουν   z = ; mol NH3

 

z = [NH3] = 0,5 M  (7)

 

Όμοια από την (6) προκύπτει ότι η:

 [NH4Cl] = 0,5 M στο διάλυμα των 60 cm3   (8)

Επομένως το πρόβλημα ανάγεται στην περίπτωση διαλύματος που περιέχει  ασθενή βάση (την NH3)με συγκέντρωση [NH3] = 0,5 M και το άλας της [NH4Cl] = 0,5 M  με το οποίο έχει κοινό ιόν το NH4+ (θυμηθείτε ότι η NH3 αντιδρά με το νερό και δίνει επίσης NH4+). Επομένως ακολουθούμε την Μεθοδολογία #5.

β) Oι κύριες ουσίες επομένως στο διάλυμα είναι: NH3 (ασθενής βάση) και το  NH4Cl το οποίο ιοντίζεται πλήρως στο νερό και δίνει NH4+ (συμπεριφέρεται σαν οξύ στην αντίδρασή του με το νερό) και Cl (δεν αντιδρά με το νερό).

 

γ) Η αντίδραση ιοντισμού του άλατος NH4Cl  δίνεται από:

                   NH4Cl           →            NH4+  +     Cl     (9)

                    -0,5 mol/ℓ                 +0,5 mol/ℓ    +0,5 mol/ℓ

 

Η αντίδραση ιοντισμού της NH3 στο νερό δίνεται από:

NH3   +   H2O    →    NH4+   +  ΟΗ  (10)

 

H (10) είναι η σημαντικότερη αντίδραση ισορροπίας η οποία καθορίζει το pH του διαλύματος στην άσκηση (kb = kΝΗ3 ≈ 10-5).

Υπάρχει και η ισορροπία αυτοϊοντισμού του νερού η οποία γίνεται ταυτόχρονα αλλά η σταθερά ισορροπίας kw = 10-14 υποδηλώνει ότι το νερό είναι πολύ ασθενέστερη βάση από την NH3 και επομένως η αντίδραση αυτή δεν καθορίζει το pH στην συγκεκριμένη άσκηση.

δ) Έστω χ mol/ℓ από την NH3 ιοντίζονται. Ο πίνακας με τις αρχικές και τελικές συγκεντρώσεις των ουσιών στην ισορροπία είναι:

                                   NH3   +  H2O         →       NH4+   +    ΟΗ   (10)

Αρχικά

0,5 Μ

0,5 Μ      

0

Μεταβολή

-x M

+x Μ          

+x M

Τελικά(στην xημική ισορροπία)

(0,5–x) M

(0,5+x) M

x M

 

ε) Για την σταθερά ιοντισμού της NH3 ισχύει:

kb = kΝΗ3 = [NH4+] . [ΟΗ] / [NH3] = 10-5        (11)

 III 

 Aπό την σχέση (11) και τις συγκεντρώσεις στην χημική ισορροπία από τον πίνακα:

kb = kΝΗ3 = [NH4+] . [ΟΗ] / [NH3] =10-5   και  kb= kΝΗ3 = (0,5+x) . x / (0,5–x) =10-5    και kb= kΝΗ3 = 0,5 . x / 0,5 = 10-5  και  x = [ΟΗ] = 10-5 M  (12) 

Σημείωση: Το 0,5+x ≈ 0,5  και το 0,5-x ≈ 0,5  αφού kb/c = 10-5 /5 .10-1 < 10-2

Eπομένως από την (1) και την (12) έχουμε:  pOH = -log[OH] = -log(10-5) = 5    (13)

 IV 

 Eπομένως  απο την (2) και την (13) έχουμε:  pH = 14 – pOH = 14 – 5 = 9  

 

 

Όμοιες ασκήσεις: 190, 191 


Η θεωρία στο άρθρο αυτό προέρχεται από την ενότητα 2.1.3 του βιβλίου  «Γενική Χημεία Γ΄ Λυκείου Θετικής Κατεύθυνσης» – Κ. Καλαματιανός.   Λεπτομερής παρουσίαση του βιβλίου, αποσπάσματά του και τρόποι αγοράς δίνονται στον ιστότοπο:

 

  Το βιβλίο διατίθετα στον παραπάνω ιστότοπο σε ειδική προνομιακή τιμή.

 

  

 

 

Το βιβλίο διατίθεται στα παρακάτω βιβλιοπωλεία (μεταξύ άλλων):  Ιανός (Σταδίου 24, Αθήνα  –  Αριστοτέλους 7, Θεσ/νίκη), Κορφιάτης  (Ιπποκράτους 6, Αθήνα) , Γρηγόρη (Σόλωνος 71, Αθήνα),  ΕλευθερουδάκηςΠατάκης,  Σαββάλας-Βιβλιορυθμός (Ζωοδ. Πηγής 18 & Σόλωνος, Αθήνα), «Βιβλιοεπιλογή» Γ.Χ.  Αναστασάκης (Σόλωνος 110, Αθήνα) , Σ. Μαρίνης (Σόλωνος 76, Αθήνα),  Βιβλιοχώρα (Χαριλάου Τρικούπη 49, Αθήνα), ΒΕΡΓΙΝΑ, ΨΑΡΑΣ (Θεσ/νίκη),  ΠΑΙΔΕΙΑ(Κανάρη 11, Λάρισα).

 

 Λεπτομερής περιγραφή του βιβλίου και αποσπάσματα του δίνονται στον παρακάτω ιστότοπο όπου είναι δυνατό να αγορασθεί και σε ειδική προνομιακή τιμή (περιορισμένος αριθμός βιβλίων).  Για τους τρόπους αγοράς του βιβλίου πατήστε εδώ.  Τα έξοδα αποστολής είναι δωρεάν εντός  Ελλάδας για απλό δέμα.

 

 

 

Έχει παρατηρηθεί ότι μερικά οξέα έχουν την τάση να δίνουν Η+ με μεγαλύτερη ευκολία  από ότι άλλα όταν διαλύονται στο νερό καθώς και ότι ορισμένες βάσεις έχουν την τάση να δέχονται Η+ με μεγαλύτερη ευκολία από άλλες. Από τα παραπάνω προκύπτει ότι η διάσταση ή ο ιοντισμός των ηλεκτρολυτών σε ιόντα δεν γίνεται πάντα στο ίδιο βαθμό.

Τα οξέα και οι βάσεις μπορούν να χωρισθούν σε δύο μεγάλες κατηγορίες ανάλογα με την συμπεριφορά τους όταν διαλύονται στο νερό:

Ισχυρά οξέα και βάσεις (ισχυροί ηλεκτρολύτες) [1] είναι εκείνα που διίστανται πλήρως σε ιόντα όταν διαλύονται στο νερό.

Για παράδειγμα το HCl στο Σχήμα 2-4 στην σελίδα 217 είναι ένα παράδειγμα ισχυρού οξέος που διΐσταται πλήρως όταν διαλύεται στο νερό δίνοντας H3O+ και Cl. To διάλυμα σε κατάσταση ιοντικής ισορροπίας πρακτικά δεν έχει καθόλου μόρια ΗCl (η συγκέντρωση του [ΗCl] είναι πρακτικά μηδενική). Παρατηρείστε ότι το γεγονός αυτό υποδηλώνεται στην χημική ισορροπία στο Σχήμα 2-4 με τον σχεδιασμό μεγαλύτερου βέλους για την αντίδραση από αριστερά προς τα δεξιά σε σχέση με το βέλος της αντίδρασης από δεξιά προς τα αριστερά. Μία απεικόνιση του ιοντισμού ενός τέτοιου ισχυρού οξέος στην γενική του μορφή δίνεται στο Σχήμα 2-8.

  •  Ασθενή οξέα και βάσεις (ασθενείς ηλεκτρολύτες) είναι εκείνα που διίστανται μερικώς σε ιόντα όταν διαλύονται στο νερό.

Στο διάλυμα στην χημική (ιοντική) ισορροπία υπάρχει κυρίως συγκέντρωση του ηλεκτρολύτη και σε μικρότερο βαθμό των ιόντων που προκύπτουν από την διάσταση του. Για παράδειγμα όταν το HCN, πού είναι ένα ασθενές οξύ, διαλυθεί στο Η2Ο διίσταται κατά ένα μικρό μέρος στα ιόντα του σύμφωνα με την αμφίδρομη αντίδραση:

 HCN   +    H2O    =   H3O+  +  CN

 Στην χημική (ιοντική) ισορροπία στο διάλυμα υπάρχουν οι παρακάτω ουσίες (ιόντα): κυρίως [HCN] και [H2O] και λιγότερο [H3O+] και [CN] (η χημική ισορροπία είναι μετατοπισμένη προς τα αριστερά). Μία απεικόνιση του ιοντισμού ενός τέτοιου ασθενούς οξέος στην γενική του μορφή δίνεται στο Σχήμα 2-9.

Πώς εξηγείται όμως ότι ακόμη και ένα ασθενές οξύ, όπως το HCN για παράδειγμα, ιοντίζεται σε μικρό βαθμό όταν διαλυθεί στο νερό;

Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι τα μόρια μέσα στο διάλυμα λόγω της θερμικής ενέργειας που έχουν κινούνται διαρκώς και συγκρούονται μεταξύ τους. Κάποιες από αυτές τις συγκρούσεις δίνουν σε ορισμένα μόρια του HCN αρκετή κινητική ενέργεια ώστε να μπορούν να αποβάλλουν ένα πρωτόνιο (Η+) το οποίο παίρνει το νερό και σχηματίζεται H3O+. Όσο ισχυρότερο είναι ένα οξύ τόσο περισσότερα μόρια αποκτούν αρκετή κινητική ενέργεια ώστε να μπορούν να αποβάλλουν Η+.

Oπως ήδη έχει παρουσιασθεί παραπάνω τα οξέα και οι βάσεις έχουν διαφορετική τάση να δίνουν ή να δέχονται H+ αντίστοιχα και επομένως παρουσιάζουν διαφορές ως προς το πόσο ισχυρά ή ασθενή [2] είναι.

Πώς όμως μπορούμε να κατατάξουμε τα οξέα και τις βάσεις ως προς την ισχύ τους;  Ποιοι «δείκτες» μπορούν να χρησιμοποιηθούν;

Δύο από τους «δείκτες» που χρησιμοποιούνται για την κατάταξη των οξέων-βάσεων ως προς την ισχύ τους είναι:

  • Ο βαθμός ιοντισμού (διάστασης) (α)
  • Η σταθερά ιοντισμού (διάστασης) (k)

Ο βαθμός ιοντισμού [3] ενός ηλεκτρολύτη (α) ορίζεται ως το πηλίκο του αριθμού των molg ή μορίων) που ιοντίζονται προς τον συνολικό αριθμό των molg ή μορίων) του ηλεκτρολύτη. 

 

α = [διιστάμενα mol ηλεκτρολύτη στο H2O / συνολικά mol του ηλεκτρολύτη στo Η2Ο]        [2.1]

 

 

Ο βαθμός ιοντισμού (α) εξαρτάται από τους παρακάτω παράγοντες[4]:


i) Φύση του ηλεκτρολύτη: Η μοριακή δομή του ηλεκτρολύτη (τρόπος που ενώνονται τα άτομα του) και κυρίως το μέγεθος και η ηλεκτραρνητικότητα του ατόμου που συγκρατεί το υδρογόνο στον ηλεκτρολύτη καθορίζουν σημαντικά την ισχύ του.

Για παράδειγμα: Το ΗΙ είναι ποιο ισχυρό οξύ από το ΗF γιατί η ατομική ακτίνα του Ι είναι μεγαλύτερη από του F και έτσι ο δεσμός Η-I είναι ασθενέστερος από του Η-F. Το αποτέλεσμα είναι το Η να αποσπάται ευκολότερα ως Η+ από το ΗΙ και έτσι το οξύ να είναι ισχυρότερο.

 

ii) Φύση του διαλύτη: Στο νερό τόσο το HCl όσο και το ΗClO4 διίστανται πλήρως στα ιόντα τους και επομένως και τα δύο συμπεριφέρονται σαν ισχυρά οξέα. Εάν ως διαλύτης αντί του νερού χρησιμοποιηθεί διαιθυλεθέρας (C2H5OC2H5) το HCl διίσταται μερικώς στα ιόντα του (συμπεριφέρεται σαν ασθενές οξύ) ενώ το ΗClO4 διίσταται πλήρως (συμπεριφέρεται σαν ισχυρό οξύ).

 

iii) Θερμοκρασία: Όσο αυξάνει η θερμοκρασία τόσο η τιμή του (α) αυξάνει καθώς η αντίδραση ιοντισμού είναι ενδόθερμη αντίδραση.

 

iv) Συγκέντρωση του ηλεκτρολύτη: Όσο αυξάνει η συγκέντρωση του ηλεκτρολύτη τόσο η τιμή του (α) ελαττώνεται.

 

v) Παρουσία κοινού ιόντος: Η παρουσία κοινού ιόντος μειώνει την τιμή του (α).

 

H σταθερά ιοντισμού (ka) είναι η σταθερά ισορροπίας [5] για την αμφίδρομη αντίδραση του ιοντισμού ενός ασθενούς οξέος στο νερό και είναι ίση με την τιμή του κλάσματος:

 

ka = [H3O+] [A] / [HA]  [5]          [2.2]

 

για την γενική αντίδραση διάστασης ασθενούς οξέος  HA + H2O  =  H3O+ + A  και

kb = [HB+] [OH] / [B]           [2.3]

για την γενική αντίδραση διάστασης ασθενούς βάσης  Β + H2O  =   ΗΒ+ + ΟΗ

(όπου [H3O+], [A], [HA], [HB+], [OH], [B] οι συγκεντρώσεις των ουσιών/ιόντων H3O, A, HA, HB+, OH, B αντίστοιχα, εκφρασμένες σε mol/ℓ).

H σταθερά ιοντισμού ενός ασθενούς οξέος (ka) ή ασθενούς βάσης (kb) σε αραιά υδατικά διαλύματα εξαρτάται μόνο από την θερμοκρασία [6]. Συγκεκριμένα, αυξάνει με την αύξηση της θερμοκρασίας καθώς η αντίδραση ιοντισμού είναι ενδόθερμη.

Oρισμένα οξέα έχουν περισσότερες από μία σταθερές ιοντισμού γιατί ιοντίζονται σε δύο ή περισσότερα βήματα. Tα οξέα αυτά ονομάζονται γενικά πολυπρωτικά οξέα. Όσα από αυτά ιοντίζονται σε δύο βήματα ονομάζονται διπρωτικά, όσα σε τρία τριπρωτικά κλπ. Για παράδειγμα το  ανθρακικό οξύ Η2CO3 είναι ένα διπρωτικό οξύ και ιοντίζεται σε δύο βήματα ως εξής:

Η2CO3 (aq)         =          Η+(aq) + HCO3 (aq)       ka1 = 4,3 . 10-7

  HCO3 (aq)  =   Η+(aq) + CO3-2 (aq)       ka2 = 5,6 . 10-11

 

Tιμές για τις σταθερές ιοντισμού γνωστών οξέων και βάσεων στους 25 °C δίνονται στον Πίνακα 2-7 στην σελίδα 260.

Μέτρο («δείκτης») της ισχύος των ηλεκτρολυτών είναι:

►  Ο βαθμός ιοντισμού ενός ηλεκτρολύτη (α) ο οποίος εξαρτάται από την θερμοκρασία, την φύση του διαλύτη, την φύση και την συγκέντρωση του ηλεκτρολύτη.

►   Η σταθερά ιοντισμού k η οποία σε αραιά διαλύματα εξαρτάται μόνο από την θερμοκρασία

 

Για να δείτε πώς παρουσάζεται στο βιβλίο η θεωρία για τα ασθενή οξέα και τις ασθενείς βάσεις πατήστε εδώ.


[1] Ισχυροί ηλεκτρολύτες είναι τα άλατα, τα υδροξείδια των μετάλλων [(NaOH, KOH, Ca(OH)2, Ba(OH)2, CsOH, Sr(OH)2] και μερικά οξέα [HCl, HBr, HI, HClO4, HNO3, H2SO4 (1η διάσταση)].

[2] Μπορούμε να θεωρήσουμε ότι τα ισχυρά οξέα είναι εκείνα που έχουν ασθενή δεσμό με το Η τους (τείνουν εύκολα να το χάσουν). Τα ασθενή οξέα είναι εκείνα που έχουν ισχυρό δεσμό με το Η τους (τείνουν δύσκολα να το χάσουν).

[3] Ο βαθμός ιοντισμού αποτελεί μέτρο («δείκτη») της ισχύος των ηλεκτρολυτών αρκεί να γίνεται αυτή η σύγκριση των ηλεκτρολυτών στον ίδιο διαλύτη, στην ίδια θερμοκρασία, στην ίδια συγκέντρωση και χωρίς να υπάρχει κοινό ίον. Οι ισχυροί ηλεκτρολύτες έχουν α=1 ενώ οι ασθενείς α<1.

[4] Ο βαθμός ιοντισμού είναι ένα μέτρο της ισχύος των ηλεκτρολυτών αλλά εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Ενας καλλίτερος δείκτης της ισχύος των ηλεκτρολυτών είναι η σταθερά ιοντισμού k.

[5]  Σύντομη επανάληψη των βασικών αρχών και σχέσεων που  ισχύουν σε κατάσταση χημικής ισορροπίας δίνονται στο Ενθετο 4.

[6]  Για σταθερή θερμοκρασία βλέπουμε ότι η σταθερά ιοντισμού ka και η kb δεν αλλάζει ενώ ο βαθμός ιοντισμού (α) αλλάζει. Για τον λόγο αυτό μέτρο της ισχύος των ηλεκτρολυτών είναι κυρίως η σταθερά ιοντισμού. Οσο μεγαλύτερη είναι η σταθερά ιοντισμού τόσο ποιο ισχυρό είναι το οξύ ή η βάση και επομένως τοσο σε μεγαλύτερο βαθμό διίσταται στα ιόντα του στο νερό.


 

 Oι ασκήσεις προέρχονται από το βιβλίo-βοήθημα «Γενική Χημεία για την Γ΄ Λυκείου Θετ. Κατεύθυνσης»  του Κ. Καλαματιανού.  Λεπτομερής παρουσίαση του βιβλίου και αποσπάσματά του δίνονται στον ιστότοπο:  https://sites.google.com/site/kalamatianosbooks/

Το βιβλίο διατίθετα στον παραπάνω ιστότοπο σε ειδική προνομιακή τιμή.  Διατίθεται επίσης στα εξής  βιβλιοπωλεία (μεταξύ άλλων): Ιανός (Αθήνα – Θεσ/νικη), Κορφιάτης, Γρηγόρη, Ελευθερουδάκης,  Πατάκης,  Αναστασάκης, Βιβλιοχώρα

 

 

 Οι ασκήσεις και οι λύσεις τους δίνονται  εδώ

Οκτώβριος 2017
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
« Σεπτ.    
 1
2345678
9101112131415
16171819202122
23242526272829
3031  

Άρθρα

Αρχείο Άρθρων

Blog Statistics

  • 62,696 hits (απο 20-09-2010)
Αρέσει σε %d bloggers: